Gümrük Birliği nedir?
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girdi. Bu düzenlemeyle iki taraf arasında sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi bileşeni için gümrük vergileri ve miktar kısıtlamaları kaldırıldı. Türkiye ayrıca AB'nin ortak gümrük tarifesini üçüncü ülkelere karşı büyük ölçüde uygulamaya başladı. Gümrük Birliği sayesinde Türk sanayi ürünleri, AB pazarına AB içinde üretilmiş ürünlerle aynı gümrük koşullarında girebilir.
Ancak Gümrük Birliği her ürünü kapsamaz ve gümrük vergisinin olmaması, hiç vergi ödenmeyeceği anlamına gelmez. Bu rehberde AB'ye ihracatta hangi ürünlerde hangi vergilerin ödendiğini, hangi belgelerin gerektiğini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Hangi ürünler Gümrük Birliği kapsamında?
| Ürün grubu | Rejim | Belge | Gümrük vergisi |
|---|---|---|---|
| Sanayi ürünleri (tekstil, makine, otomotiv, beyaz eşya, mobilya vb.) | Gümrük Birliği | A.TR | Uygulanmaz |
| İşlenmiş tarım ürünleri (bisküvi, çikolata, makarna vb.) | Gümrük Birliği (sanayi bileşeni) | A.TR | Tarım bileşeni üzerinden vergi olabilir |
| Temel tarım ürünleri (meyve, sebze, kuruyemiş vb.) | Tercihli ticaret anlaşması | EUR.1 veya menşe beyanı | Ürüne göre indirimli, sıfır veya kotalı |
| AKÇT kapsamındaki demir-çelik ürünleri | Serbest ticaret anlaşması | EUR.1 veya menşe beyanı | Menşe şartıyla uygulanmaz; ticaret önlemleri olabilir |
Bir ürünün hangi gruba girdiği GTİP koduna göre belirlenir. Ürününüzün kapsamını sevkiyattan önce gümrük müşavirinizle kontrol etmeniz önemlidir.
A.TR ve EUR.1 arasındaki temel fark
A.TR dolaşım belgesi, eşyanın Türkiye'de serbest dolaşımda olduğunu gösterir ve Gümrük Birliği kapsamındaki ürünlerde kullanılır. Eşyanın Türkiye'de üretilmiş olması gerekmez; üçüncü ülkeden ithal edilip Türkiye'de vergileri ödenmiş eşya da A.TR ile AB'ye gönderilebilir. EUR.1 ise bir menşe belgesidir; ürünün menşe kurallarına göre Türk menşeli olduğunu kanıtlar ve tarım ile çelik ürünlerinde tercihli vergiden yararlanmak için kullanılır. İki belge arasındaki farkların ayrıntıları için grup markamız Parsiyol'un rehberine bakabilirsiniz.
Gümrük vergisi yoksa ne ödenir? İthalat KDV'si
AB'de gümrük vergisi uygulanmasa bile eşya, varış ülkesinde ithalat KDV'sine tabidir. KDV, eşyanın gümrük kıymetine (ve varsa gümrük vergisine) eklenerek hesaplanır. Oranlar ülkeye göre değişir:
| Ülke | Standart KDV oranı |
|---|---|
| Almanya | %19 |
| Fransa | %20 |
| Avusturya | %20 |
| Hollanda | %21 |
| Belçika | %21 |
| İspanya | %21 |
| İtalya | %22 |
| Polonya | %23 |
Bazı ürünlerde (gıda, kitap, ilaç vb.) indirimli oranlar uygulanır ve oranlar zaman zaman değişebilir. KDV kayıtlı alıcılar, ödedikleri ithalat KDV'sini genellikle kendi KDV beyannamelerinde indirim konusu yapabilir; bu nedenle KDV, AB'deki ticari alıcı için çoğu zaman bir maliyet değil, nakit akışı konusudur. Hollanda ve Belçika gibi bazı ülkelerde, belirli izinlere sahip ithalatçılar ithalat KDV'sini gümrükte ödemek yerine KDV beyannamesinde gösterebilir.
Gümrük kıymeti nasıl hesaplanır?
AB'de gümrük vergisi ve ithalat KDV'si, eşyanın gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır. Gümrük kıymeti genel olarak; eşyanın satış bedeline, AB sınırına kadar olan taşıma ve sigorta masrafları eklenerek bulunur. AB sınırından sonraki taşıma masrafları ise gümrük kıymetine dahil edilmez; ancak KDV matrahına eklenebilir. Bu nedenle faturada teslim şeklinin doğru yazılması ve navlunun gerektiğinde ayrıştırılabilmesi önemlidir.
Anti-damping ve diğer ticaret önlemleri
Gümrük Birliği kapsamındaki ürünlerde bile AB, belirli ürünlere ve menşelere karşı anti-damping, telafi edici vergi veya korunma önlemleri uygulayabilir. Özellikle demir-çelik ürünlerinde AB'nin korunma önlemleri ve kotaları ihracatçıları doğrudan etkiler. Bu önlemler dönemsel olarak değişir ve belirli firmalara özel oranlar içerebilir. Ürününüz için geçerli önlemleri AB'nin resmi tarife veritabanından (TARIC) veya Ticaret Bakanlığı'nın bilgilendirmelerinden kontrol etmenizi öneriyoruz.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)
AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonları için ithalatçılara yükümlülük getirir. Kapsamdaki başlıca ürün grupları demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojendir. Geçiş döneminde ithalatçılar yalnızca emisyon raporlaması yapıyordu; 2026'dan itibaren kesin döneme geçilmiş olup AB'deki ithalatçıların yetkili beyan sahibi olması ve ithal ettikleri ürünlerin gömülü emisyonlarına karşılık sertifika yükümlülüğü bulunmaktadır. Küçük hacimli ithalatlar için belirli bir eşiğin altında muafiyet öngörülmüştür.
SKDM, doğrudan bir gümrük vergisi olmasa da kapsamdaki ürünlerin AB'deki maliyetini artırabilir. Bu ürünleri ihraç ediyorsanız alıcınız sizden üretim emisyonlarına ilişkin veri isteyecektir. Kurallar yeni olduğu ve uygulama ayrıntıları güncellenebildiği için güncel bilgileri resmi kaynaklardan takip etmenizi öneriyoruz.
Özel tüketim vergileri
Alkollü içecekler, tütün ürünleri ve enerji ürünleri gibi bazı ürünlerde AB ülkeleri ayrıca özel tüketim vergisi (excise) uygular. Bu ürünlerin AB'ye ithalatında vergi depoları, özel izinler ve belge zinciri gerekir. Bu kapsamdaki ürünlerin taşınmasında alıcının izin durumunu ve belgelerini önceden kontrol etmek şarttır.
AB dışı Avrupa: İngiltere ve İsviçre
Gümrük Birliği yalnızca AB ülkelerini kapsar. İngiltere ve İsviçre Gümrük Birliği'nin parçası değildir ve A.TR belgesi bu ülkelerde geçerli değildir. İngiltere ile Türkiye arasında serbest ticaret anlaşması, İsviçre ile Türkiye arasında ise EFTA serbest ticaret anlaşması bulunur. Bu anlaşmalarda tercihli vergi için ürünün menşe kurallarını sağlaması ve EUR.1 veya menşe beyanıyla belgelenmesi gerekir. İngiltere'de ithalat KDV'si %20, İsviçre'de standart ithalat KDV'si %8,1'dir.
Teslim şekline göre vergileri kim öder?
Varış ülkesindeki gümrük vergisi ve ithalat KDV'si, teslim şekline göre alıcı veya satıcı tarafından ödenir. DAP teslimde vergiler alıcıya aittir; DDP teslimde ise satıcı varış ülkesindeki vergileri de üstlenir. DDP teslimde satıcının AB ülkesinde KDV kaydı yaptırması veya bir temsilci kullanması gerekebilir; bu nedenle DDP satışı kabul etmeden önce vergisel sonuçlarını değerlendirmeniz önemlidir.
Sık yapılan hatalar
- Tarım veya çelik ürünlerinde A.TR yerine EUR.1 düzenlenmesi gerektiğini bilmemek
- İngiltere veya İsviçre'ye A.TR ile ürün göndermek
- Faturadaki teslim şekli ile taşıma masraflarının uyuşmaması
- Ürüne uygulanan anti-damping veya korunma önlemlerini kontrol etmemek
- DDP satışta varış ülkesindeki KDV yükümlülüklerini hesaba katmamak
Belge ve gümrük süreçleriniz için gümrükleme hizmetimizden destek alabilir, taşıma için teklif formumuzu doldurabilirsiniz.
Ürününüzün vergi durumunu nasıl kontrol edersiniz?
AB'ye göndereceğiniz bir ürünün vergi durumunu kontrol etmek için önce ürünün GTİP kodunu belirlemeniz gerekir. AB'nin resmi tarife veritabanı TARIC ve Avrupa Komisyonu'nun ihracatçılar için hazırladığı Access2Markets portalı, ürün koduna göre gümrük vergisini, tercihli oranları, ticaret önlemlerini ve gerekli belgeleri gösterir. Bu kaynaklarda Türkiye menşeli ürünler için geçerli düzenlemeleri görebilirsiniz. Elde ettiğiniz bilgileri gümrük müşavirinizle teyit etmeniz, özellikle tarım, gıda ve çelik ürünlerinde hataları önler.
Örnek: üç farklı ürün
- Hazır giyim (Almanya'ya): Sanayi ürünüdür; A.TR ile gümrük vergisi uygulanmaz. Almanya'da ithalat KDV'si ödenir ve KDV kayıtlı alıcı bunu indirim konusu yapabilir.
- Kuru kayısı (Hollanda'ya): Tarım ürünüdür; Gümrük Birliği kapsamında değildir. Tercihli vergi için EUR.1 gerekir; ayrıca gıda kontrolleri ve sağlık belgeleri gündeme gelir.
- Çelik profil (İtalya'ya): AKÇT kapsamındadır; menşe belgesiyle tercihli rejimden yararlanılabilir. Ancak AB'nin çelik ürünlerindeki korunma önlemleri ve SKDM yükümlülükleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Sonuç
Gümrük Birliği, Türk sanayi ürünlerine AB pazarında önemli bir avantaj sağlar; ancak ithalat KDV'si, ürüne özel ticaret önlemleri ve SKDM gibi yükümlülükler toplam maliyeti etkiler. Ürününüzün GTİP'ini, belge türünü ve teslim şeklini doğru belirlemek, AB'ye ihracatta vergi sürprizlerinin önüne geçer.
Sık sorulan sorular
Türkiye'den AB'ye ihracatta gümrük vergisi var mı?
Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde A.TR belgesiyle gümrük vergisi uygulanmaz. Tarım ve çelik ürünlerinde ise farklı kurallar geçerlidir.
AB'ye ihracatta KDV ödenir mi?
Evet. Gümrük vergisi olmasa bile eşya varış ülkesinde ithalat KDV'sine tabidir; KDV'yi teslim şekline göre alıcı veya satıcı öder.
A.TR belgesi hangi ülkelerde geçerlidir?
A.TR, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği belgesidir ve AB ülkelerinde geçerlidir; İngiltere ve İsviçre'de geçerli değildir.
SKDM (CBAM) hangi ürünleri kapsar?
Başlıca demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen ürünlerini kapsar.
Gümrük kıymetine navlun dahil mi?
AB'de gümrük kıymeti, satış bedeline AB sınırına kadar olan taşıma ve sigorta masrafları eklenerek hesaplanır.
TARIC nedir?
TARIC, AB'nin entegre gümrük tarife veritabanıdır; ürün koduna göre gümrük vergilerini, tercihli oranları ve ticaret önlemlerini gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Gümrük ve trafik kuralları değişebilir; sevkiyat öncesinde güncel durumu teyit edin.
Diğer yazılar
- Dubai karayolu nakliye: Türkiye'den Birleşik Arap Emirlikleri'ne tır ile taşıma
- Dubai'ye ihracat nasıl yapılır? Gümrük vergisi, belgeler ve CEPA
- Almanya nakliye fiyatları 2026: tır ve parsiyel fiyatı nasıl hesaplanır?
- Avrupa'ya tır nakliye fiyatları 2026: ülkelere göre hesaplama rehberi
- Almanya'dan Türkiye'ye nakliye: ithalat süreci, gümrük ve fiyatlar
- İngiltere nakliye fiyatları 2026: tır ve parsiyel maliyet rehberi
- Tır ölçüleri ve kapasitesi: tır kaç palet alır?
- Navlun nedir, nasıl hesaplanır? Karayolu, deniz ve hava navlunu
